پروفایل من
محمد علی جواهری شیرازی
تماس با من
نویسنده (های) وبلاگ
آرشیو وبلاگ
آلودگی صوتی نویسنده: محمد علی جواهری شیرازی - ۱۳٩۱/٧/۱٢

آلودگی صوتی

            یکی از عواملی که در حال حاضر کیفیت زیست بشری را دچار مخاطره نموده است، آلودگی صوتی می‌باشد. منظور از صوت در اینجا در واقع صداهای ناخواسته‌ای است که از حد طاقت انسان خارج است


علت شنیده شدن صدا آن است که گوش ما از طریق ارتعاشات سمپاتیک پرده گوش که در اثر تراکم و ترقیق پی در پی مولکول‌های هوای نزدیک گوش تحریک شده، واکنش نشان می‌دهد. احساس بلندی و کوتاهی صدا مربوط به انرژی حمل شده با امواج صوتی است که بر حسب واحد دسی‌بل (dB) انداز‌ه‌گیری می‌شود. این واحد قدر مطلق عددی نداشته بلکه واحد مقایسه‌ای است که از لگاریتم نسبت مقدار شدت صدای مورد نظر (I) به شدت صدای یک سطح مقایسه‌ای (Io) محاسبه می‌گردد. مقدار Io به طور قراردادی صدایی است که دارای 0002/0 میکرو بار فشار بوده و معمولاً به عنوان آستانه شنوایی انسان (صفر دسی‌بل) در نظر گرفته می‌شود. پس:

 

 

 

       ده برابر افزایش در شدت یک صدای خاص فقط dB 10 به مقیاس شدت اضافه می‌کند و یا این که می‌توان گفت مثلاً صدای dB 50، 10 بار بلندتر از صدای dB 40 و 100 بار بلندتر از صدای dB 30 است.

       تأثیر زیست محیطی صدا علاوه بر کل انرژی صوت به ارتقاع صوت، بسامد، الگوی زمانی و مدت تماس با آن نیز بستگی دارد. صداهای بسیار بلند (بیش از dB 140) بسیار دردناک است و صداهایی که ارتفاع بالا داشته باشند موجب نقص دائمی شنوایی می‌گردد. هر صدای بالای dB 80 ظرفیت آسیب‌رسانی دارد. صدای یک ماشین چمن‌زنی یا موتور سیکلت پس از 8 ساعت تماس شنوایی آسیب می‌زند. صداهای بین 50 تا 60 دسی‌بل جهت ایجاد مزاحمت برای خواب کافی است و به هنگام بیدار شدن احساس خستگی می‌دهد.

 

 

 

جدول (1)- استانداردهای صدا در هوای آزاد ایران

نوع منطقه

روز

7 صبح الی 10 شب

شب

10 شب الی 7 صبح

منطقه مسکونی

dB 50

dB 30

منطقه مسکونی و تجاری

dB 60

dB 50

منطقه تجاری

dB 65

dB 55

منطقه مسکونی- صنعتی

dB 70

dB 60

منطقه صنعتی

dB 75

dB 65

ضوابط واستانداردهای زیست محیطی ،دفتر بررسی آلودگی هوا،انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست ،1378

 

 

       پیامدهای زیانبار آلودگی صوتی بر انسان به صورت مستقیم و در کوتاه مدت پدیدار نمی‌شود بلکه در درازمدت، مستقیماً بر دستگاه عصبی انسان اثر گذاشته و پیامدهای منفی آن بروز می‌کند.

       بنابراین با توجه به ضایعات روانی و فیزیکی صداهای ناهنجار اتفاقی و دائمی، کاهش هر چه بیشتر شدت این قبیل صداها از ضروری‌ترین امور بهسازی محیط زندگی بشر است.

 

 

 


جدول(2)- میزان متوسط صدا دراثر عبور ومرور ماشین آلات

زمان (ساعت)

 

میزان صوت (db)

زمان (ساعت)

میزان صوت (db)

0

40

12

70

1

35

13

65

2

34

14

66

3

34

15

66

4

38

16

70

5

45

17

75

6

49

18

80

7

58

19

80

8

60

20

75

9

69

21

64

10

72

22

58

11

75

23

52

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مهندسی محیط زیست، دکتر مجید عباسپور، انتشارات علمی دانشگاه آزاد اسلامی، 1377

 

 

نمودار(1)-تقلیل شدت صدا نسبت به افزایش صدا از منبع صوت

 

 

1-3- تقلیل صدا

  صداها در خارج از اماکن مسکونی قبل از اینکه به گوش برسند شدیداً تقلیل پیدا می‌کنند. تقلیل صدا به دو صورت اتفاق می‌افتد.                                                                              

اولین تقلیل که کاهش نرمال (Normal attenuation) است در نتیجه تأثیر مسافت انجام می‌گیرد. دومین تقلیل صدا هنگامی به وجود می‌آید که صدا در اثر برخورد با موانعی که بین منبع صدا و گیرنده صدا وجود دارد تقلیل می‌یابد، این تقلیل ممکن است به وسیله انواع موانع حاصل شود و در واقع یک نوع تقلیل اضافی (excess attenuation) است.

 

1-4- تقلیل نرمال صدا

       صدا در اثر دورشدن از منبع صوتی بطور کلی کاهش می‌یابد در رابطه با صداهای چندگانه و مرکب درجه تقلیل در کلیه سطوح صدا عموماً کمتر بوده و به عوامل بسیار زیادی بستگی پیدا می‌کند ولی بهر حال تقلیل صدا مثلاً در جاده‌هایی که انواع وسائل نقلیه در تردد هستند نسبت به مسافت دوبرابر می‌شود.

 

1-5- کاهش صدا توسط موانع

       بهنگام تردد وسائط نقلیه در جاده‌ها، می‌توان با نصب دیوار یا مانع، میزان انتقال سر و صدا به اطراف را کاهش داد. این مورد بطور تقریبی توسط رابطه زیر نشان داده شده است.

 

 

که در آن:

H : ارتفاع مؤثر مانع

Ds : فاصله منبع تولید صوت از مانع

 

                                                                                                          دیوار

 

 

 

 

رابطه x با میزان کاهش صدا در نمودار(1) نشان داده شده است (DL فاصله شنونده از مانع). این رابطه زمانی قابل بکارگیری است که:

DL>> Ds

Ds > H

 

 

 
   

 

نمودار (2)- کاهش صوت توسط دیواره یا پرده

مهندسی محیط زیست، دکتر مجید عباسپور، انتشارات علمی دانشگاه آزاد اسلامی، 1377.

 

 

که

H : ارتفاع مؤثر مانع (m)

Ds : فاصله منبع صوتی (m)

V : سرعت صوت در هوا (m/s)

p : فرکانس تولیدی (Hz)

 

با وارد کردن متغیرهای موجود مقدار (x) بدست آمده و با استفاده از نمودار(1) که دیاگرام ارتباطی بین (x) و کاهش صوت (dB) است مقدار کاهش صوت را بدست می‌آوریم.

 

ابتدا شکل طرح را شبیه‌سازی می‌کنیم که مطابق زیر است:

با توجه به اینکه اکثر صدای تولیدی به خیابان تندرو مربوط می‌شود پس آن را به عنوان منبع تولید صوت درنظر می‌گیریم.

 

گزینه 1

ابتدا فرض می‌کنیم در نقطه (4) بدون کشیدن هیچ دیواری فقط تپه را داریم.

 

 

 

 

 

 

 

H : 5/1 متر

f : 1000 هرتز

V : 330 متر بر ثانیه

Ds : 29 متر

با توجه به نمودار(1)  با مقدار 24/0= x مقدار 3 dB از صوت کم می‌شود.

 

گزینه 2

فرض می‌کنیم که در نقطه (4) بالای تپه یک دیوار (5/1) متری هم داریم.

 

 

 

 

با توجه به نمودار مقدار 10 dB کاهش داده می‌شود.

 

 

گزینه 3

اگر ارتفاع نقطه (3) به (5/1) متر برسد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

35/0 = x

dB 4 = مقدار کاهش صوت

 

گزینه 4

نقطه (2) یک مانع (5/1) متری باشد.

 

 

 

 

 

75/0 = x

dB 9 = مقدار کاهش صوت

 

 

 

 

 

گزینه 5

در نقطه (1) یک مانع 5/1 متری باشد.

 

 

 

 

27/2 = x

dB 14 = مقدار کاهش صوت

 

 

1-6- تأثیر درختان در کاهش آلودگی صدا

       اثر درختان در برابر آلودگی صدا بسته به نوع درختان متفاوت است. تصویر (1) اثر کاهنده درختان مختلف را در برابر آلودگی صدا نشان می‌دهد.

       درختان به عنوان عامل تقلیل صدا در شهرها نقش بسیار بااهمیتی دارند. با توجه به نوع، ارتفاع، تراکم و موقعیت درختان و شرایط مختلف آب و هوایی میزان تقلیل شدت صوت متفاوت است. گیاهان در برابر بعضی از صداها با فرکانس خاص نقش حفاظتی بهتری دارند. گوش انسان نسبت به شدت صوت و به ویژه فرکانس‌های بالا حساس‌تر است. درختان زمانی که حتی نتوانند اثر قابل ملاحظه‌ای روی بازداری و تقلیل همه صداها داشته باشند می‌توانند از طریق اصلاح و بهبود شرایط آب و هوایی روی ویژگیهای ناهنجار و آسیب‌رسان صدا اثر بگذارند.

 


      

 

نمودار (3)-تقلیل وانتشار صدا در اراضی مشجر

 

گیاهان بطرق مختلف روی تقلیل صدا تأثیر می‌گذارند به این ترتیب که:

1- گیاهان صدا را جذب می‌کنند

       ارتعاش امواج صوتی به وسیله برگها و شاخه‌های درختان جذب می‌شود. عواملی نظیر نور،‌ دیواره متخلخل، انعطاف‌پذیری، در جذب صدا مؤثر می‌باشند به همین جهت است که درختان در جذب صداهای ناخوشایند با داشتن ویژگیهای فوق تأثیر می‌گذارند. انبوهی درختان، چرمی بودن برگها، خمش پذیری شاخه‌ها اجازه می‌دهد که صداهای ناهنجار جذب درختان شوند. درختان در پخش و در هم شکستن صداها نیز مؤثرند حتی گراسها نیز صدا را در طیف وسیعی از انتشار می‌توانند جذب کنند. جدول زیر قابلیت جذب صدا بوسیله گراسها را نشان می‌دهد.

 

 

4000

2000

1000

500

250

125

فرکانس: سیکل در ثانیه

1

1

5/2

3

5/1

5/0

کاهش صدا بر حسب دسی‌بل درصد فوت بالای گراسها

درختان و محیط زیست، دکتر هنریک مجنونیان، انتشارات دفتر آموزش زیست محیطی، 1369

 

گیاهان باعث انکسار و انحراف صدا می‌شوند.

       شاخ و برگ درختان به دلیل قابلیت انعطاف، نرمش و صاف بودن،‌ صدا را جذب می‌کنند، تنه درخت و شاخه‌های سنگین باعث انحراف صدا می‌شوند. همانطور که گفته شد پخش و شکستن صدا و جذب امواج صوتی بوسیله گیاهان کف جنگل باعث کاهش شدت صوتی می‌شود.

جنگل‌ها می‌توانند صدایی با شدت صوتی 1000 سیکل در ثانیه را در هر 30.5 متر تا 7 دسی‌بل کاهش دهند. انرژی صوتی با افزایش مساحت کاهش پیدا می‌کند.

تیپ درخت کاری در کنترل صداهای ناهنجار مؤثر است. تراکم و عرض درختکاری در تقلیل صدا مؤثر هستند. اگرچه بیشتر درختکاری‌های حفاظتی و ضربه‌گیر حائل در تقلیل صدا مؤثر هستند ولی با افزایش عمق درختکاری این اثر بهمان نسبت افزایش پیدا نمی‌کند. عمق درختکاریها اغلب از 6-15متر متغیر است. علاوه بر تراکم، ارتفاع درختان به عنوان مانع در برابر آلودگی صوتی نیز تأثیر مثبتی دارد. پهن‌برگان در زمستان که فاقد شاخ و برگ هستند در تقلیل صدا عملاً مؤثر نیستند. پهن برگ بیش از سوزنی برگان مقدار صدا را تقلیل می‌دهند ولی هنگامی که فاقد شاخ و برگ هستند بسیار کمتر از سوزنی برگان باعث تقلیل صدا می‌شوند. وقتی درختکاریها بوسیله گونه‌های کوچک اندام و کم رشد انجام بگیرند، برای اینکه در برابر آلودگی صدا ثمربخشی لازم را کسب کنند احتیاج به زمان زیادی دارند.

       در مورد حمل و نقل با ایجاد موانع و یا فضای سبز مناسب بصورت ناحیه حائل امری اجتناب ناپذیر می‌باشد. در مورد برخی از منابع ایجاد آلودگی صدا یا باید مستقیماً عامل مولد آلودگی صدا را کنترل و خنثی نمود و یا منابع مسکونی را با در نظر گرفتن تمهیداتی در برابر آلودگی صدا تجهیز نمود.

       اثر حفاظتی کمربندهای سبز عریض با درختان بلند نسبت به کاهش آلودگی صدا بیشتر است چرا که صدا در بالای یک سطح وسیعی انتشار می‌یابد و سطحی که صدا از روی آن انتقال می‌یابد خود در تقلیل صدا موثر است. صاف، زبر یا سخت بودن سطحی که صدا از روی آن عبور می‌کند مسلماً در تقلیل صدا مؤثر است.

       سطوح صافی مانند چمن با درختان پراکنده و یا موانع درختچه‌ای از نظر جذب صدا نسبت به سطوحی مانند شاهراهها و یا پارکینگ‌ها که صدا را منعکس و یا حتی ممکن است تقویت نیز بکنند مناسبتر هستند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
   

 

 

درختان و محیط زیست، دکتر هنریک مجنونیان، انتشارات دفتر آموزش زیست محیطی، 1369.

 

 

 

 

 
   

 

درختان و محیط زیست، دکتر هنریک مجنونیان، انتشارات دفتر آموزش زیست محیطی، 1369.

 

       در صورتیکه هدف این باشد که درختان در سرتاسر سال و بطور دائم تأثیرات خود را داشته باشند، در این صورت چنانچه درختکاریها کم عرض انتخاب شده باشند باید حتماً از سوزنی‌برگان بیشتر استفاده شود. درختان با ارتعاش برگها و شاخه‌های خود امواج صوتی را شکسته و جهت آنها را تغییر می‌دهند و این عمل را به تنهایی یا بوسیله موانع و ساختمانهای اطراف خود نیز انجام می‌دهند.

       در شیب‌ها، رویشهای گیاهی بویژه گیاهان رونده و پیچنده بسیار مؤثر هستند. اگر سطح شیب‌های رو به منابع تولید صدا، پوشیده از چمن یا گیاهان رونده باشد، صدا در حدود 10-8 دسی‌بل می‌تواند تقلیل یابد. پرچین‌ها و درختان با شاخ و برگ انبوه به ویژه سورنی برگان بطور کلی در تقلیل صداهای نامطلوب بسیار مؤثرتر می‌باشند.

 

 

 

 
   

 

درختان و محیط زیست، دکتر هنریک مجنونیان، انتشارات دفتر آموزش زیست محیطی، 1369.

 

 

 

 

1-7- بعضی ملاحظات درباره تقلیل آلودگی‌های صوتی بوسیله درختان

الف- کاهش آلودگی‌های صدا به وسیله درختان مختلف، متفاوت است و حداکثر میزان کاهش صدا در حدود 10 دسی‌بل است. بخصوص در مورد فرکانس‌های بیش از 1000 هرتز تا 11200 هرتز (سیکل در ثانیه)

ب- در کاهش آلودگی صدا به وسیله درختان عوامل زیر مؤثر هستند:

1- برگهای درختان بزرگ که ترکیب و ساختمان محکمی دارند.

2- انبوهی شاخ و برگها بویژه در قسمت داخلی درختان

3- درختان پهن برگ همیشه سبز از سایر درختان مناسب‌تر هستند.

4- سوزنی برگان اگرچه دارای اثر کمتری می‌باشند ولی به دلیل همیشه سبز بودن دارای اثر دائمی می‌باشند. پهن برگان همیشه سبز برای مناطق معتدله بدلیل دائمی بودن برگها و همین‌طور بخاطر برگهای پهن و سخت خود دارای اثر بهتری می‌باشند. این ویژگیها را می‌توان در دو گونه زیر یافت:

Rhodo dendron, Viburnum rhytidophllum

 

ج- گیاهانی که جهت حفاظت از آلودگی‌های صوتی به کار می‌روند باید:

1- شاخ و برگ انبوهی داشته باشند و این انبوهی از پائین به بالا امتداد داشته باشد.

2- انبوهی درختان در بخش بیرونی درختان نیز که در معرض برخورد با منابع تولید صوت قرار دارد ضروریست.

3- کمربندهای سبزی که بصورت موازی یکدیگر و متوالیاً ایجاد شده باشند در تقلیل آلودگی صدا بیشتر مؤثر هستند.

 

1-8- طبقه‌بندی درختان در تقلیل آلودگی صدا

- طبقه‌بندی درختان در تقلیل آلودگی صدا دارای اعتبار نسبی است و نسبت به شرایط مختلف نتایج مختلف بدست داده است. یک نمونه از این طبقه‌بندیها که در آن درختان مختلف در چهار گروه قرار گرفته و آلودگی صدا را از 4-12 دسی‌بل تقلیل داده‌اند جهت آگاهی ارائه می‌گردد.

 

 

 

 

 

 

1-9- تقلیل صدا بوسیله درختان و درختچه‌ها

گروه 1 (کاهش صدا به میزان 6-4 دسی‌بل)

 

Juniperus chinensis pfitzeriana

Lonicera maackii

Betula pendula

Crataegus fruifolia

Alnua inceana

Lonicera ledebouiu

Cornus sanguinea

Acer negundo

Cornus alba

Populus canadensis hybrids

Pterocarya fraxinifolia

Corylus avellana

Forsthia intermedia

Tillia cordata

Sambucus nigra

 

گروه 2-(تقلیل صدا به میزان 8-6 دسی‌بل)

Ilex aqifolium

Philadelphus pubescens

Ribes divaricatum

Carpinus berulus

Quercus robur

Syringa vulgaris

Rhododendron

Fagus sylvatica

 

گروه 3- (تقلیل صدا بمیزان 10-8 دسی‌بل)

Viburnum rhuridophyllum

Populus X berolinensis

Tilia platyphyllos

Vibrunum lantana

 

گروه 4- (تقلیل صدا بمیزان 12-10 دسی‌بل)   Acer pseudoplatanus

لینک      نظرات ()      

مطالب اخیر
کلمات کلیدی وبلاگ
elettaria cardamomum (۱) آئین نامه اجرائی ماده 50 قانون آب و نحوه ملی شدن آ (۱) آتش‌سوزی (۱) آلودگی صوتی (۱) آلودگی هوا (۱) آیین دادرسی (۱) اثر بر روی درختان و گیاهان : (۱) اثرات باران های اسیدی (۱) اختلال سازمانی (۱) اراضی (۱) اراضی کشاورزی (۱) اطلاعات خواص دارویی (۱) اهواز (۱) بابونه chamomile (۱) باغها (۱) برآورد قیمت (۱) براورد خسارت (۱) بند (ج)ماده 155 (۱) بهداشت فردی و عمومی (۱) بیابان زایی (۱) بیابانزایی (۱) تراکتور (۱) جفظ کاربری (۱) دستور العمل اجرایی ماده 3 قانون حفاظت و بهره بردا (۱) راهنمای کشت (۱) عملکرد (۱) عناب (۱) قانون (۱) قانون آب (۱) قانون توزیع عادلانه آب (۱) قانون حفاظت و بهره برداری از جنگلها و مراتع (۱) قانون مدنی (۱) قلمه زنی (۱) قوانین و آئین نامه ها (۱) قوانین و مقررات اصلاحات ارضی (۱) قیمت گذاری اراضی (۱) گزنه (۱) گیاهان دارویی (۱) گیاهان مرتعی (۱) مالچ (۱) مدیریت پایدار علفهای هرز (۱) معاد (۱) منابع طبیعی (۱) موات (۱) نقشه برداری (۱) هل (۱) کاربری اراضی (۱) کارشناسان رسمی دادگستری (۱) کارشناسی (۱) یونجه (۱)
دوستان من