پروفایل من
محمد علی جواهری شیرازی
تماس با من
نویسنده (های) وبلاگ
آرشیو وبلاگ
پیشگیری از آتش‌سوزی در عرصه‌های منابع طبیعی نویسنده: محمد علی جواهری شیرازی - ۱۳٩۱/٧/۱٢

با علم با اینکه رعایت اصول حفاظت از منابع طبیعی و احترام به طبیعت و محیط زیست ریشه در فرهنگ غنی ایران دارد اما آموزش مستمر و هدفمند بهره‌برداران  و سایر قشرهای مختلف جامعه به منظور ترویج و اشاعه فرهنگ منابع طبیعی و اخلاق زیست محیطی، آینده‌ای توأم با سلامت و سرسبزی رقم خواهد زد. آموزش اصول حفاظت از منابع طبیعی از طریق اطلاع رسانی در سطح جامعه و ارتقاء دانش و آگاهیها میسر است و هدف نهائی آن ایجاد نظام فکری و تغییر نگرش است که افراد جامعه بر اساس آن به نحوی عمل نمایند که حق اجزای منابع طبیعی همچون جنگل، مرتع، آب ، خاک و ... که به عنوان انفال ودیعه شده مورد تکریم و پاس داشت قرار گیرد.


پیشگیری از وقوع تخریب با استفاده از طراحی محیط مفهوم نسبتاً جدیدی است که هدف آن کاهش، حذف عوامل تخریب بعبارتی کاهش فرصت برای رخ دادن جرم است این کاهش که از روش طرح فیزیکی بدست می‌آید به طور هم‌ زمان هم موجب به تعویق انداختن جرم می‌شود و هم استفاده صحیح و بهره‌برداری اصولی از منابع طبیعی می‌شود.

عواملی از قبیل گذر از جامعه سنتی به جامعه صنعتی بر اثر مقتضیات، نیازها و سیر درونی جامعه، نرخ بالای رشد جمعیت، مشکلات سنگین اقتصادی، سبب ناهنجاریهای اجتماعی در عرصه‌های منابع طبیعی شده است به طوری که اثرات آنها موجب نابودی و ویرانی جنگلها، مراتع شده و خسارات جبران ناپذیری را وارد مینمایند به طوریکه این خسارت‌ها حتی در زندگی نسلهای آینده نیز اثر نامطلوب میگذرد. به همین جهت و به پاس زحمات سی ساله صادقانه جناب آقای یدالله ساسان نژاد جنگلبان، به تهیه مطالبی در خصوص یکی از عوامل تخریب تحت واژه آتش اقدام نموده امید است در راستای تحقق اهداف حفاظت از منابع طبیعی مفید واقع گردد.

 

تعریف احتراق : سوختن : آتش

1-یک نوع فعل و انفعال شیمیایی است که انرژی حرارتی تولید مینماید. و برای ایجاد آن سه عامل، مواد سوختنی، حرارت و اکسیژن لازم است

2-ترکیب یک ماده سوختنی با اکسیژن به صورتی که تغییر حالت شیمیایی به وجود آید یعنی گروه مولکولی تغییر مینماید.

مثلث آتش:

1-اکسیژن 2- مواد سوختنی 3- حرارت

 

اگر یکی از این سه عامل وجود نداشته باشد آتش سوزی اتفاق نمی‌افتد.

سه عامل فوق می‌بایست به مقدار یا میزان معینی موجود باشند تا آتش سوزی حادث شود. اگر یکی از این سه عامل هم از بین برود آتش‌ سوزی اتفاق نمی‌افتد. از همه مهمتر اینکه افزایش یا کاهش هر یک از این سه عامل در شدت، گسترش، کاهش آتش تاثیر گذار میباشند.

در بحث منابع طبیعی دو عامل مواد سوختنی و حرارت مهم‌تر میباشد و جهت خاموش کردن آتش تاثیر گذار میباشند.

در بحث منابع طبیعی دو عامل مواد سوختنی و حرارت مهم‌تر میباشد و جهت خاموش کردن آتش اتصال دو عامل فوق را باید قطع نمائیم.

 

 

 

1-اکسیژن

عنصری موجود در طبیعت 21% هوا، 89% وزن آب، 65% وزن بدن انسان، 5% وزن نباتات را تشکیل میدهد.

مناطقی که پوشیده از جنگل و مرتع میباشند بیشترین اکسیژن را دارند و میزان آن را 21% هوای آنجا محاسبه کرده‌اند.

در بعضی مناطق که میزان اکسیژن کمتر از 15% باشد مواد به راحتی و سهولت سوخته نمیشوند. علت اینکه آتش در جنگل از سمت بالا به پایین با سرعت کم پیش می‌آید به دلیل کمبود اکسیژن و وجود رطوبت در سطح زمین است و وقتی باد به آتش می‌رسد اکسیژن بیشتری با مواد سوختنی ترکیب میشود که موجب انتقال حرارت، توسعه و گسترش آتش می‌شود.

 

2-حرارت:

اتمها دارای سه حرکت دورانی، انتقالی و نوسانی میباشند در اثر حرکت نوسانی اتمها حرارت ایجاد و تولید میشود.

کلیه مواد سوختنی در مقابل حرارت یا تغییر شکل و تغییر حالت میدهند و یا از بین می‌روند و نابود میشوند.

مواد نباتی در مقابل 260 درجه سانتی‌گراد الی 400 درجه سانتی‌گراد آتش میگیرند و میسوزند.

 

 

 

3-مواد سوختنی:

درختان، بوته‌ها، علوفه، پوشش علفی کف جنگلها، درختان ایستاده، درختان خشک افتاده، جزء مواد سوختنی بخش منابع طبیعی هستند.

بعضی از مواد که زودتر آتش میگیرند خشک میباشند و موادی که دیرتر آتش می‌گیرند مرطوب  هستند به عبارتی سبز یا زنده هستند. مواد سوختنی از نظر عنصر برای سوختن دارای اکسیژن، نیتروژن و کربن میباشند که عنصرهای اکسیژن و نیتروژن در مواد سبز در حد و اندازه حداکثر (ماکزیمم) و عنصر کربن در حداقل و مینیمم و اما در موارد  سوختنی خشک عنصر کربن در حداکثر و نیتروژن و اکسیژن در حداقل یا مینیمم قرار دارند. به همین دلیل مواد نباتی خشک در عرض چند ثانیه و اما اگر تر باشند در عرض چند دقیقه آتش میگیرند.

اما میزان این سه عنصر در چوبهای سنگین و سبک تفاوت دارند

1- چوبهای سنگین ( پهن برگها: بلوط، شمشاد کهور)

2- جوبهای سبک (سوزنی برگها: کاج، سرو ، زرتین....)

سوزنی برگها هم زود آتش میگیرند و هم زود آتش آنها تمام میشود و خاموش میشوند

*سوزنی برگها: برگها از ساقه با زاویه نزدیک به 90 درجه از تنه منشعب میشوند برگ سوزنی برگها به آتش حساس میباشند*

مواد سوختنی بر اساس خشک بودن و نسبت سطح به حجم به سه دسته تقسیم میشوند.

 

 

 

1-  سبک:

شامل گیاهان و علوفه‌های خشک، مقطوعات خشک، پوست درخت خشک، برگ
خشک و..

اولین جرقه آتش سوزی از این مواد یعنی سوختنی سبک هستند به دلیل اینکه

الف : خشک هستند

ب: با اکسیژن تماس بیشتری دارند به عبارتی سطح آنها نسبت به حجم آنها بیشتر است.

 

2-  سنگین :

شامل تنه، کنده ، شاخه‌های ضخیم درختان دیر آتش میگیرند و بعد از مواد سبک آتش میگیرند و در نهفتگی آتش کمک میکنند.

 

3-  سبز:

علوفه سبز رشد کرده ، برگ سبز و شاخه‌های سبز.

پس از مدتی تبدیل به مواد سوختنی سبک میشوند.

مراحل آتش سوزی از دیدگاه منابع طبیعی

1-سطحی: از سطح زمین تا یقه درخت     

 

 

 

 

 

2- تنه‌ای:  از یقه تا اولین انشعاب درخت گویند

 

 

اقتصادی این قسمت درخت است

گروه بینه = قطر برابر سینه بیش از 20 سانتیمتر با طول بیش از 3/1 متر

 

 

 

3-تاجی: از اولین انشعاب به بالای درخت

*تاج درخت: به مجموعه‌ شاخ و برگ بالای درخت*

*خطرناک‌ترین آتش سوزی تاجی است*

تقسیم‌بندی آتش سوزیها در مراتع وجنگلها بر اساس شعله:

 

1-سوزش ابتدائی توام با دود و بدون شعله:

آتش سوزی بدون شعله بوده و حرارت تولید گردیده و درجه حرارت ماده سوختنی افزایش مییابد. معهذا در این حال شعله غالباً ظاهر نشده و یا ممکن است متناوباً ظهور نماید ( خاموش و روشن شدن) معمولاً عدم ظهور شعله به علت کمی اکسیژن و یا رطوبت ماده سوختنی میباشد.

 

 

2-اشتعال:

آتش سوزی توأم با ظهور شعله میباشد.

 

*شعله*

حالت سوزان اجزاء متشکله مولکولهای گاز فشرده و بسیار تحریک شدة مواد سوختنی میباشد که از حالت تجزیه به حالت احتراق، ترکیب با اکسیژن در گذرند.

 

*دود*

رطوبت، اسانس و مواد آلی موجود در چوب در اثر سوختن دود تولید مینمایند. عامل بیشترین تلفات در اثر آتش سوزی دود میباشد. دود مواد شیمیایی از دود چوب خطرناکتر است.

 

*کانون آتش*

مکانی از آتش که بیشترین حرارت را دارد

اگر متحدالمرکز باشد مرکز آتش کانون آتش است

میزان حرارت کانون آتش از اطراف آتش بیشتر است.

 

 

 

 

انتقال حرارت در اثر آتش سوزی:

1-تشعشع:

زمانی که آتش حادث میشود حرارت تولید میشود. اگر حرارت مستقیم انتقال یابد به آن تشعشع گویند. به عبارت دیگر حرارت مستقیم از منبع حرارتی را تشعشع گویند. بهترین مثال نور خورشید است.

انتقال حرارت به صورت تشعشع به نسبت عکس مجذور فاصله بستگی دارد.

 

به عبارتی هر چه فاصله تا منبع حرارتی بیشتر باشد واحد حرارتی که به آن میرسد کمتر میشود.

بیشترین انتقال حرارت در آتش سوزیهای مراتع و جنگلها به صورت تشعشع میباشد.

 

2-نقل و انتقال توده‌های گرم:

زمانی که هوا گرم میشود حرارت به سمت بالا سوق مینماید.

حدود 75% حرارت یک آتش توسط انتقال توده‌های گرم هوا از کانون آتش دور یا انتقال داده میشوند.

توسعه و گسترش آتش سوزی در مراتع بیشتر از طریق نقل و انتقال توده گرم هوا میباشد.

عامای که باعث میشود آتش سوزی از دامنه یا ته درهها به سمت فوقانی و بالا حرکت کند درجه حرارت توام با کمبود اکسیژن میباشد.

علت مسیر گسترش و توسعه آتش از پائین دامنه‌ها به بالای دامنه‌ها توده هوای گرم است که از پائین به بالا حرکت می‌کند.

همچنین علت حرکت باد گرم هم توده هوای سرد است. زیرا عامل پیدایش باد در کره زمین تغییرات درجه حرارت میباشد.

 

3-خاصیت هدایت اجسام

بعضی از اجسام حرارت را به سهولت و سریع انتقال و هدایت مینمایند که به این اجسام رسانا گویند.

اینگونه نقل و انتقال حرارت در جنگلها به دلیل اینکه چوب درختان حالت رسانا ندارند پیش نمی‌آید و بیشتر، در کارخانه‌های صنعتی تعریف میشود

 

انواع آتش سوزی در جنگلها و مراتع:

آتش سوزی بر اساس مکان آتش ، خسارت بخشهای آسیب دیده، نحوه گسترش و توسعه آتش به 4 دسته تقسیم میشوند

1-    زیر زمینی یا زمینی 2- سطحی 3-تنه‌ای 4- تاجی

1-زیر زمینی یا زمینی: ( از سطح زمین تا حدود 5/0 متر پائین‌تر) آتش سوزی در مناطقی که قبلاً باتلاق بوده اتفاق و حادث میشود یعنی در آنجا باران سیل مواد سوختنی را به همراه آورده تدفین شده و یا در جاهائی که توربها ( زغال سنگ ناقص) وجود داشته باشد به عبارتی تورب‌زا باشد. در استان خوزستان گزارش نشده است اما در سطح کشور موارد اندکی گزارش شده است

مشخصات آتش سوزیهای زیر زمینی و زمینی:

الف: شعله ندارد

ب: گسترش و شدت آتش سوزی خیلی کم و کم میباشد. که دلیل آنهم کمبود اکسیژن و وجود، رطوبت خاک است. و حداکثر 100 متر مربع دامنه دارد.

ج: ریشه درختان آسیب می‌بیند.

تنها راه مبارزه با آتش سوزی زیر زمینی و زمینی با در نظر گرفتن صداهای زیر زمینی و جهت آتش سوزی حفر کانال میباشد. جهت کانال باید عمود بر جهت توسعه آتش باشد. ریختن آب داخل کانال هم ضروری و  مناسب است.

 

 

*عمق کانال بستگی به رنگ خاک دارد. اگر خاک سیاهرنگ باشد خطرناک است زیرا دارای کربن میباشد*

*خاک سیاه دارای کربن، قرمز دارای فسفر، سفید دارای کلسیم و پتاسیم*

 

2-آتش سوزی سطحی:

این آتش سوزی در اثر سوختن علوفه کف  جنگل ،  برگهای خشک، خرده چوبها مقطوعات و تراشه‌های درختان ایجاد میشود.

بیشترین خسارت به یقه درخت وارد میشود و بیشترین پوشش علفی از بین میرود بعضی از نهالها و درختان جوان هم آسیب می‌بیند. سرعت پیش روی آتش هم زیاد میباشد.

جهت مبارزه با آتش سوزی سطحی، چنانچه وسعت آتش و پوشش گیاهی کم باشد با استفاده از گونی‌های خیس، کوبیدن آتش به وسیله آتش کوب،  بیل های دسته بلند،  ریختن خاک، پاشیدن آب میتوان آتش را مهار و خاموش کرد اما اگر وسعت و سرعت پیشروی  زیاد باشد به طوری که از رو به رو مبارزه با آن ممکن نباشد بهتر است از دو طرف ( گاز انبری) اقدام کرد. اگر شرایط از وضعیت فوق بحرانی تر بود با ایجاد و احداث آتش بر به وسیله ماشین آلات ، تراکتور، ادوات کشاورزی ( دیسک، گاو آهن، ..) به روش ایجاد شخم و شیار اقدام نمود. آتش سوزی سطحی اگر مهار نشود احتمال دارد با توجه به وجود بعضی شرایط تبدیل به آتش سوزیهای دیگر ( تاجی، تنه‌ای) میشود.

 

3-آتش سوزی تنه‌ای:

در این نوع آتش سوزی ، آتش به تنه درختان به ویژه درختان جوان و درختانی که میان تنه آنها خالی و خشک است سرایت میکند. اگر مهار نشود به کل درخت و به سایر درختان آسیب می‌رساند.

این نوع آتش سوزی بر اثر شدت آتش سوزیهای سطحی و تاجی ایجاد میشود. در مواردی هم صاعقه یا روشن کردن آتش در زیر درختان رخ می‌دهد.

جهت مبارزه و مهار این نوع آتش سوزی اگر تنه درختان خشک و پوسیده و تو خالی باشد سوراخ تنه درخت را از خاک پر مینمایند. اما اگر آتش به تنه درخت سرایت کرد قبل از درخت ابتدا باید گیاهان اطراف آن را از بین ببریم آنگاه آتش را با تجهیزات آتش نشانی مهار نمایند.

 

4-آتش سوزی تاجی:

این نوع آتش سوزی در صورتی که آتش سوزی سطحی ادامه پیدا نماید به تنه درخت سرایت شود. سپس تاج درخت ( قسمت فوقانی درختان) دچار اشتعال میشود.

آتش سوزی تاجی خطرناکترین نوع آتش سوزی بوده زیرا علاوه  بر گسترش آتش از طریق سطح زمین، آتش از تاجی به تاج دیگر سرایت مینماید و درختان  هم آسیب بیشتری می‌بینند که در نتیجه آن درختان نابود و از پس میروند.

آتش سوزی تاجی بیشتر در درختانی سوزنی برگ رخ میدهد زیرا دارای شاخه و برگ سریع اشتعال هستند.

شکل گسترش آتش به صورت دوایر متحدالمرکز است و در صورت وزش باد آتش به سمتی که باد تمایل دارد گسترش می‌یابد. و چون آتش از تاج درختی به تاج درختان دیگر سرایت می‌کند سرعت آن زیاد است به همین دلیل آگاهی از جهت وزش باد در آتش سوزیهای بزرگ،  به منظور پیش بینی راههای فرار بسیار لازم و ضروری است.

بهترین راه مبارزه با آتش سوزی تاجی، می‌بایست تعدادی از درختان اطراف منطقه آتش سوزی را قطع کرد تا از سرایت آتش به دیگر درختان جلوگیری شود. اما جهت پیشگیری آتش در جنگلهای مخروطی یا سوزنی برگ میبایست عرصه جنگل را به وسیله پهن برگ پارسل بندی کرد.

 

عوامل ایجاد آتش:

1-زنده : انسان

2-غیر زنده: رعد و برق، صاعقه، ته شیشه

1-زنده: به وسیله انسان حادث و ایجاد میشود که به دو علت میباشد.

الف: عمدی

ب: غیر عمدی

 

-آتش سوزی عمدی توسط انسان:

دلایل:

1-توسعه‌ و گسترش،‌ اراضی زیر کشت و یا ایجاد ساختمان

2-جهت احیاء مراتع، افزایش علوفه در زیر اشکوب درختان جنگلی

3-اختلافات قومی قبیله‌ای، مسائل اجتماعی

آتش سوزی غیر عمدی توسط انسان: بی احتیاطی چوپانان، شکارچیان، رهگذران ، پرت کردن ته سیگار و  کبریت خاموش نشده

 

علتهای آتش سوزی:

1-طبیعی

2-غیر طبیعی

1-آتش سوزیهای  طبیعی در عرصه‌های منابع طبیعی:

الف:صاعقه

ب:وجود ته لیوان، استکان که خاصیت ذره بینی را دارند

ج: سایش شاتونهای نر افتاده در کف بیشه‌ها که شبیه قاصدک میباشند.

2-    آتش سوزیهای غیر طبیعی در عرصه‌های منابع طبیعی:

آتش سوزیهایی که توسط انسان حادث می‌شود (توضیح داده شده)

 

عوامل موثر در آتش سوزی:

1-نوع و مقدار ماده سوختنی: پهن برگ، سوزنی برگ

2-رطوبت ماده سوختنی

3-اختلافات قومی و قبیله‌ای، مسائل اجتماعی

4- توپوگرافی:

پستی و بلندی،  ادا فیکی خاک، ( دامنه‌های جنوبی آتش سوزی بیشتر است زیرا به دلیل وجود آفتاب  حرارت زیاد و رطوبت کم است.  گسترش آتش سوزی در یالهای کوهها به دلیل آفتاب‌گیر میباشد.

5-عدم رعایت اصول حفاظتی در احیاء عرصه‌های منابع طبیعی توسط مجریان طرحهای منابع طبیعی

6- باد: باد عامل شدت و گسترش آتش است. همچنین موجب کاهش رطوبت محیط میشود.

باد به دو طریق در انتقال توسعه گسترش و افزایش دامنه آتش عمل مینماید.

الف: رسانیدن اکسیژن

ب: انتقال حرارت

*نسیم: سرعت باد 15-0 کیلومتر در ساعت*

*باد تند: سرعت باد 80-15 کیلومتر در ساعت*

*طوفان تند: سرعت باد بیش از 80 کیلومتر در ساعت*

 

عوامل موثر در شدت آتش سوزی:

1-  فصل و زمان آتش سوزی:

بیشترین موارد آتش سوزی در استان خوزستان در فصل تابستان ، تیرماه ساعت 14 رخ میدهد به عبارتی زمان بحرانی حریق تشخیص گردیده است اما در اواخر فصل بهار و اوائل فصل پائیز هم که گیاهان کم عمر در این فصول خشک هستند و زود آتش میگیرند. خطر آتش سوزی وجود دارد.

 

1-1-فصل بحرانی آتش سوزی:

مدت زمانی از سال که بیشترین احتمال وقوع آتش سوزی در عرصه‌های منابع طبیعی وجود داشته باشد.

در استان خوزستان از اواخر اردیبهشت ماه لغایت اوائل آبانماه به دلیل افزایش درجه حرارت ، کاهش رطوبت  نسبی و خشک شدن پوشش مرتعی و زیر اشکوب درختان  ( عرصه‌های جنگلی) بیشترین امکان وقوع آتش سوزی وجود خواهد داشت

 

 

 

2-1- نقاط بحرانی از دیدگاه آتش سوزی:

مناطقی که احتمال وقوع آتش سوزی در فصول بحرانی بیشتر از نقاط دیگر میباشد به عبارتی مناطقی که  طی یکسال بیش از دوبار و یا طی چند سال به صورت متمادی در آن نقاط آتش سوزی حادث گردیده است.

 

3-1- مناطق حساس:

برخی مناطق به لحاظ شرایط خاص رویشگاهی یا نوع گونه‌ای گیاهی ( نظیر وجود گونه‌های سوزنی برگ، اکالیپتوس، بنه ( بسته وحشی) یا نوع بهره‌گیری  از عرصه‌ها همچون  تفرجگاه‌ها ، پارکهای طبیعی یا شکارگاهها و مناطق قرق‌ شده  شهر و یا مناطقی که توسط مجریان  طرحها عملیات اصلاحی بدون  رعایت اصول حفاظتی اجرا نموده‌اند و یا مناطقی که مراقبتهای پرورشی و بهداشتی  در آنها صورت نمی‌گیرد آمادگی وقوع آتش سوزی را دارند اما ممکن است که سابقه حریق هم نداشته باشند. به این مناطق به جهت این ویژگیها مناطق حساس به آتش سوزی می‌گویند.

 

2- آب و هوا:

شدت آتش سوزیها معمولاً در هوای گرم و خشک و رطوبت کم افزایش می‌یابند.

 

 

 

3-پوشش جنگلی:

اگر مواد سوختنی مانند خرده چوب، تراشه‌ها ، تکه‌های جدا شده از درختان خشک در جنگل بیشتر باشند آتش سوزی شدیدتری خواهد بود

شدت آتش سوزی در عرصه‌های قرق شده بدون رعایت مسائل ایمنی نسبت به سایر عرصه‌ها بیشتر است.

 

4-رطوبت :

میزان رطوبت مواد سوختنی رابطه عکس با شدت آتش سوزی دارد.

 

4-  نوع و سرعت باد:

بادهای خشک، و بادهای تند با شدت آتش سوزی رابطه مستقیم دارند

 

5-  توبوگرافی:

ارتفاع از سطح دریا،  شیب، جهت دامنه‌ها در سرعت و شدت آتش سوزی موثرند. شدت آتش سوزی در مناطق دشتی، صاف و هموار بیشتر از زمینهای ناهموار است

 

6-تراکم درختان جنگل ( انبوهی)

انبوهی و پر بودن جنگل از  درخت علیرغم سرعت کم باد رابطه مستقیم با شدت آتش سوزی دارد.

7-نوع درختان:

شدت آتش سوزی درختان سوزنی برگ بیشتر از درختان پهن برگ است

9-عدم اطلاع رسانی به موقع به مسئولین زیربط از عوامل مهم گسترش آتش می‌باشد.

 

آتش بّر:

ایجاد فاصله‌ای مناسب به صورت نوار یا احداث جاده‌ای بدون درخت و پوشش گیاهی یا کاشت درختان پهن برگ به صورت نواری در جنگلهای سوزنی بزرگ را آتش بر گویند به عبارت ساده‌تر مسیری از عرصه جنگل و مرتع عاری از مواد سوختنی را گویند.

آتش بر از پیشروی و گسترش آتش به قسمتهای دیگر جلوگیری میکند.

 

انواع آتش بْر:

نوع آتش بُر بستگی به شرایط و وضعیت موجود منطقه دارد و باید قبل از زمان حادث آتش ایجاد و احداث شود.

1-کاشت گونه‌هایی از درختان پهن برگ مقاوم به آتش سوزی به صورت نواری که از نظر طراحی عرصه جنگل سوزنی بزرگ را پارسل بندی نماید. نوارها باید عمود بر جهت وزش باد غالب منطقه باشند.

2- احداث جاده: احداث جاده علاوه بر جلوگیری از سرایت آتش به سایر نقاط ، سبب تسریع در نقل و انتقال افراد، تجهیزات و بازدیدهای لازم میشود.

 

نکات مهم در راستای احداث جاده:

الف: احداث این نوع آتش بر بستگی به جنس خاک و تاج پوشش گیاهی دارد. در عرصه‌های با جنس خاک رس و شنی به آسانی قابل اجرا است.

ب: ساختمان خاک،  شیب عرصه، شرایط موجود منطقه، نوع ماشین آلات جاده‌سازی را مشخص مینمایند.

ج: احداث جاده به عنوان آتش‌ بُر در بیشه‌زارها، جنگلکاریها، مراتع، و عرصه‌های با شیب کم ( کمتر از 15% ) قابل اجرا است.

د: عرض جاده در مناطق بند ج 8-5 متر میباشد. لازم به ذکر است که عرض جاده هم بستگی به سرعت باد و تاج پوشش گیاهی دارد.

در عرصه‌های جنگلی عرض جاده علاوه بر آیتمهای صدر الاشاره به ارتفاع درختان بستگی دارد. عرض جاده از ارتفاع درختان می‌بایست بیشتر باشد به عبارتی عرض جاده می‌بایست به اندازه‌ای باشد که زبانه‌های آتش از آن عبور ننمایند.

س: به وسیله این نوع آتش سعی شود عرصه مورد نظر کاملاً پارسل بندی شود. و به شکل پلیگون ( محدودة بسته) باشد و در صورت وجود شرایط انتهای جاده در نهایت به عوارض طبیعی از قبیل دره‌ها، رودخانه‌ها جویها، و یالهای کوهها منتهی شود، این عوارض به عنوان قسمتی از آتش بر تلقی میشوند.

3-پاک کردن  کف جنگل از پوشش علفی خشک: این روش به چند طریق انجام میگیرد.

الف: در فصلی که علوفه‌تر و قابل استفاده است به وسیله افراد بومی، علوفه کف جنگل به صورت نواری برداشت گردد.

ب: زمانی که علوفه کف جنگل خشک باشد با دستگاههای پاک کننده خار، خاشاک و علوفه کف را در مسیرهای دلخواه از بین برد و نواری عاری از علوفه ایجاد کرد.

این روش در جنگلهائی با شیبهای مختلف و جنگلکاریهایی با شیب  بالا قابل اجرا است در بیشه زارها و عرصه‌هایی که سال قبل آتش بر احداث نموده‌ایم باید هر سال قبل از فرا رسیدن فصل حریق بررسی گردند و در صورت تشخیص این مسیرها از خار و خاشاک و علوفه زدوده شوند.

4-کندن گیاهان و علفهای هرز در قسمتی از جنگل، به طوریکه خاک مشخص شود.

 

  روشهای جلوگیری از آتش سوزی در عرصه‌های منابع طبیعی:

1-  از روشن کردن آتش در جنگل و مرتع در هوای گرم و زمانی که جنگل پوشیده از برگهای خشک درختان است جداً خودداری کنید.

2-  قبل از تهیه آتش، اطراف محل آتش به شعاع یک متر پاکسازی نمایند و پس از مصرف و استفاده حتماً آتش را خاموش کنید.

3-    از کشیدن سیگار در جنگل خودداری فرمایند و از انداختن ته سیگار و کبریت نیم سوخته امتناع ورزید.

4-    قبل از آتش زدن کاه و مکش زمینهای کشاورزی حاشیه جنگل  و مرتع، ماموران جنگلبانی را مطلع نمایند.

5-    اشیاء براق که خاصیت ذره‌بینی را دارند در عرصه‌های منابع طبیعی جمع‌ آوری و تدفین شود

6-    از تابلوهای هشدار دهنده برای مسافران، چوپانان،  شکارچیان،  رانندگان گذری و  عبوری استفاده نمایند.

7-    با دیدن کمترین دود یا آتش سوزی در جنگل و مرتع سعی کنید آتش را خاموش کنید و سپس با جنگلبانی هماهنگی نمایند.

8-  احداث و نصب دیده‌بانی در عرصه‌های بحرانی،  ارتفاع دیده‌بانی بستگی به توپوگرافی منطقه، پوشش گیاهی، دید دیده‌بان و ... دارد.

 

مبارزه با آتش در عرصه‌های منابع طبیعی:

1-    با دیدن شعله،  دود، آتش مبارزه را با آن به طوریکه سلامت  خود و دیگران به خطر نیفتد شروع کنید.

2-    اصول ایمنی ( استفاده از تجهیزات، کفش و لباس مناسب و راحت) را رعایت کنید.

3-    در هنگام مبارزه با آتش همیشه آرام و خونسرد باشید.

4-    برای خاموش کردن آتش بهتر است از گروهای چند نفری ( 5 نفر بیشتر به سرپرستی یک نفر استفاده شود.

5-  اگر آتش سوزی تازه شروع شده و در سطح کوچکی باشد با پاشیدن آب یا خاک و یا کوبیدن شاخه درختان آن را خاموش کند.

اگر آتش سوزی در وسعت بیشتر می‌باشد ابتدا مسیرهای آتش سوزی یا جاهائی که مواد سوختنی زیاد دارند خاموش کنید.

6-    اطراف منطقه آتش سوزی را به وسیله ماشین‌ آلات و ادارات کشاورزی و راهسازی را با آتش بر پاک کنید.

7-    مبارزه با آتش  سوزی را از جهتهائی که آتش سریع پیشروی میکند به صورت گاز انبری شروع کنید.

در صورتی که در هنگام آتش سوزی باد وجود نداشته باشد آتش به شکل دوایر متحدالمرکز است اما اگر باد وجود داشته باشد آتش در جهت و مسیر باد پیشروی می‌کند. جهت باد را در آتش سوزی‌ها باید تشخیص‌ داد تا نیروهای خاموش کننده به درستی هدایت شوند و کمترین آسیب به آنها برسد.

به عبارتی نیروهای خاموش کننده آتش نباید در جلوی جبهه پیشروی آتش قرار گیرند و نباید تنها هم باشند ، دستجات و گروههای خاموش کننده می‌بایست 5 نفر به بالا باشند و هیچوقت تنها نباشند.

حمله گاز انبری یکی از روشهای خاموش کردن آتش نیروها باید در دو طرف جبهه آتش قرار به عبارتی نیروها به صورت دستجات اولیه‌های جبهه یا پیش رونده آتش قرار گیرند و آتش را خاموش نمایند.

بهترین زمان خاموش کردن آتش شب می‌باشد زیرا درجه حرارت کاهش یافته همچنین نتیجه خاموش کردن آتش از ساعت 6-5 عصر به بعد موفق‌تر است زیرا درجه حرارت پائین آمده بیشترین آتش سوزیها هم در ساعت 14-13 میباشد به دلیل آنکه درجه حرارت بالا نقش به سزایی در آتش سوزی دارد.

 

 

 

نقش آب در خاموش کردن آتش:

بهترین وسیله جهت خاموش کردن آتش آب میباشد زیرا آب باعث کاهش درجه حرارت است به حدی که آتش را خاموش میکند. در مناطقی که آب وجود نداشته باشد باید از خفه‌ کنندگان مانند خاک، شن ، ماسه و سنگ استفاده شود.

 

ابزار موثر در خاموش کردن آتش:

آب .مواد شیمیایی. خاک

کپسول در عرصه‌های منابع طبیعی  کاربرد ندارد

 

تجهیزات خاموش کننده آتش:

داس، بیل، بیلچه،  کلنگ، قمقمه آب،  پارچه، گونی کنفی، تبر، شن کش، آتش کوب، لباس نخی ( تابستان،  لباس پشمی (زمستان) کمکهای اولیه،  اره برقی،  اره چوب بری، کفش چرمی، گریدر، لودر، تراکتور، دیسک ، گاوآهن، بلدوزر، چرخ بال.

 

قوانین منابع طبیعی در خصوص آتش سوزی:

1-ماده 42:

بریدن ریشه کن کردن و سوزانیدن نهال و درخت همچنین تهیه چوب هیزم ، زغال از جنگل بدون داشتن پروانه ممنوع است.

متخلف با بریدن ریشه کن کردن  و سوزانیدن هر نهال به پرداخت جریمه نقدی محکوم می‌شود. همچنین با بریدن و ریشه‌کن کردن درخت و تهیه چوب و هیزم و زغال به زندان محکوم میشود.

 

2-ماده 45:

آتش زدن گیاهان، مزارع، باغهای نزدیک جنگلهای بدون اجازه و نظارت ماموران جنگلهای ممنوع است، در صورتی که در نتیجه بی احتیاطی در جنگل آتش سوزی شود متخلف به زندان محکوم میشود.

 

3-ماده 46: 

هر کسی در تنة درختان جنگل آتش روشن کند و همچنین به کت زدن درختان اقدام کند به زندان و جریمه نقدی محکوم میشود.

 

4-ماده 47:

هر کس در جنگل به عمد آتش سوزی کند از سه تا ده سال به زندان محکوم میشود.

 

5-تبصره ماده 47:

در موقع آتش سوزی در جنگلها کلیه‌ مامورین دولتی، لشکری، کشوری موظف به همکاری و خاموش کردن آتش میباشند.

لینک      نظرات ()      

مطالب اخیر
کلمات کلیدی وبلاگ
elettaria cardamomum (۱) آئین نامه اجرائی ماده 50 قانون آب و نحوه ملی شدن آ (۱) آتش‌سوزی (۱) آلودگی صوتی (۱) آلودگی هوا (۱) آیین دادرسی (۱) اثر بر روی درختان و گیاهان : (۱) اثرات باران های اسیدی (۱) اختلال سازمانی (۱) اراضی (۱) اراضی کشاورزی (۱) اطلاعات خواص دارویی (۱) اهواز (۱) بابونه chamomile (۱) باغها (۱) برآورد قیمت (۱) براورد خسارت (۱) بند (ج)ماده 155 (۱) بهداشت فردی و عمومی (۱) بیابان زایی (۱) بیابانزایی (۱) تراکتور (۱) جفظ کاربری (۱) دستور العمل اجرایی ماده 3 قانون حفاظت و بهره بردا (۱) راهنمای کشت (۱) عملکرد (۱) عناب (۱) قانون (۱) قانون آب (۱) قانون توزیع عادلانه آب (۱) قانون حفاظت و بهره برداری از جنگلها و مراتع (۱) قانون مدنی (۱) قلمه زنی (۱) قوانین و آئین نامه ها (۱) قوانین و مقررات اصلاحات ارضی (۱) قیمت گذاری اراضی (۱) گزنه (۱) گیاهان دارویی (۱) گیاهان مرتعی (۱) مالچ (۱) مدیریت پایدار علفهای هرز (۱) معاد (۱) منابع طبیعی (۱) موات (۱) نقشه برداری (۱) هل (۱) کاربری اراضی (۱) کارشناسان رسمی دادگستری (۱) کارشناسی (۱) یونجه (۱)
دوستان من